Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Πέμπτη 26 Φεβρουαρίου 2015

Το νέο βίντεο κατά της παιδικής, σεξουαλικής κακοποίησης που όλα τα παιδιά πρέπει να δουν! (video)


Το νέο βίντεο κατά της παιδικής, σεξουαλικής κακοποίησης που όλα τα παιδιά πρέπει να δουν! (video)

Σημειώνεται ότι η ταινία διατίθεται στα ελληνικά και στη νοηματική γλώσσα, ενώ έχει αγγλικούς υπότιτλους και ελληνικούς για όσους έχουν προβλήματα ακοής.

Δείτε το βίντεο μαζί με τα παιδιά σας. Παροτρύνετέ τα να σας μιλούν για ότι και αν τους συμβαίνει.

Κυριακή 2 Νοεμβρίου 2014

Is it possible ZERO to create HAPINESS?

Κυριακή 21 Οκτωβρίου 2012

Πώς να μιλήσετε στο παιδί για τον θάνατο
 
     Από την προσχολική ήδη ηλικία και στο πλαίσιο της ανακάλυψης του κόσμου που τα περιβάλλει, τα παιδιά εκφράζουν καθημερινά δεκάδες -εύλογες ως επί το πλείστον- ερωτήσεις, οι οποίες μπορούν καμιά φορά να φέρουν τους γονείς σε δύσκολη θέση.
 
 
          Ο θάνατος είναι αναμφίβολα ένα τέτοιο θέμα το οποίο, αν δεν το ‘αγγίξει’ νωρίτερα εξαιτίας κάποιου δυσάρεστου γεγονότος, θα αρχίσει να απασχολεί το παιδί περί τα 7-8 χρόνια.
 
         Σύμφωνα με την παιδοψυχολόγο κ. Μαρία Σαράντη, αν το παιδί αντιμετωπίσει τον θάνατο κάποιου οικείου προσώπου η απώλεια είναι το σπουδαιότερο επίπονο συναίσθημα που θα βιώσει. Μαζί με αυτό, όμως, είναι πιθανό να προκύψουν και άλλα δυσάρεστα συναισθήματα άρνησης, ανασφάλειας και θυμού, μέχρι τουλάχιστον να αποδεχθεί το παιδί το γεγονός.
 
      Το ζητούμενο για τους γονείς είναι όχι μόνο να βοηθήσουν το παιδί να αποδεχθεί το γεγονός αλλά και να «εκπαιδευθεί» για το συγκεκριμένο ζήτημα με τέτοιον τρόπο ώστε να μπορεί να το αντιμετωπίσει ψύχραιμα στην πορεία της ζωής του.

Η αντίληψη του θανάτου ανά ηλικία

         Κάθε παιδί, όπως άλλωστε και κάθε άνθρωπος, έχει τον δικό του τρόπο να αντιλαμβάνεται τον θάνατο, και μάλιστα αυτός ο τρόπος μεταβάλλεται ανάλογα με το αναπτυξιακό του στάδιο.
 
         Όπως λέει η ψυχολόγος κ. Γώγα Κυριακίδου "τα βρέφη και τα μωρά έως 2,5 ετών καταλαβαίνουν την απουσία και αισθάνονται ότι κάτι δεν πάει καλά στο περιβάλλον τους. Θα πρέπει οι ώρες του φαγητού, του ύπνου και του παιχνιδιού να συνεχιστούν κανονικά. Κάποιες απλές φράσεις όπως «η μαμά πάει» ή «ο μπαμπάς δεν θα ξαναγυρίσει», μπορεί να τα βοηθήσουν να κατανοήσουν την απώλεια, την οποία είναι σε θέση να αντιληφθούν."
 
         Τα παιδιά προσχολικής ηλικίαςαντιλαμβάνονται τον θάνατο ως απουσία, αλλά δεν κατανοούν ότι ο θάνατος είναι οριστικός. Πιστεύουν ότι αυτός που πέθανε θα επιστρέψει και ότι εξακολουθεί να ζει και να αισθάνεται εκεί όπου βρίσκεται. Η κ. Κυριακίδου συμβουλεύει "Δώστε στα παιδιά σας να καταλάβουν ότι ο θάνατος είναι μια κατάσταση, όπου το σώμα παύει να λειτουργεί. Με απλές κουβέντες. Δώστε έμφαση στη λέξη τελείως. Ο θάνατος είναι μέρος της ζωής, όχι κάτι άσχετο από αυτή.
 
         Αν ο θάνατος είναι αποτέλεσμα κάποιας ασθένειας, μπορείτε να πείτε: «ο μπαμπάς ήταν πάρα, πάρα, πάρα, πάρα πολύ άρρωστος, τονίζοντας το «πάρα, πάρα…» γιατί και τα ίδια τα παιδιά αρρωσταίνουν πολύ συχνά από ιώσεις, κρυολογήματα κ.λ.π. και αυτό μπορεί να τα μπερδέψει."
 
         Τα παιδιά σχολικής ηλικίας κατανοούν ότι ο θάνατος είναι μη αναστρέψιμος, αλλά θεωρούν ότι συμβαίνει μόνο στους άλλους. Όπως λέει η κ. Κυριακίδου, στις ηλικίες αυτές "αντί να συμβουλέψετε τα παιδιά, καλύτερο θα ήταν να τα ακούσετε με προσοχή, γιατί αυτά που θα σας πουν, θα σας φανούν πολύτιμα, ώστε να καταλάβετε τη συναισθηματική τους κατάσταση."
 
      Στην εφηβεία, πλέον, η έννοια του θανάτου είναι πλήρως αντιληπτή, όπως άλλωστε και οι μεταφυσικές και συμβολικές ερμηνείες του.
 
      Το πώς θα αντιδράσει στον θάνατο το κάθε παιδί επίσης έχει να κάνει με την ηλικία του, καθώς και με την σχέση που διατηρούσε με το άτομο που πέθανε, αλλά και με το πώς θα χειριστούν οι γονείς του το συμβάν. Κάποια παιδιά απομονώνονται, άλλα έχουν κακή διάθεση και ανορεξία, μπορεί να έχουν εφιάλτες ή άλλες ψυχοσωματικές αντιδράσεις, ενώ για κάποια παιδιά το συμβάν μπορεί να γίνει αποδεκτό πολύ πιο ομαλά.
 
         Η κ. Γώγα Κυριακίδου καταλήγει: "Η διαδικασία του θρήνου μπορεί να διαρκέσει έναν χρόνο ή και παραπάνω. Τα περισσότερα παιδιά τον ξεπερνούν σχετικά καλά με περιόδους φυσιολογικής συμπεριφοράς και ενίοτε κάποια ξεσπάσματα θλίψης.
Γι αυτό έχετε το νου σας στις ακόλουθες ενδείξεις:
Έντονες και παρατεταμένες περιόδους κλάματος ή νεύρων
Υπερβολικές αλλαγές στη συμπεριφορά τους
Παρατεταμένες περιόδους απομόνωσης
Έλλειψη ενδιαφέροντος προς τους φίλους και τις συνηθισμένες δραστηριότητές τους
Συχνούς εφιάλτες και διαταραχές στον ύπνο
Πονοκεφάλους ή αδικαιολόγητους σωματικούς πόνους
 
     Αν παρατηρήσετε τέτοιες συμπεριφορές ή διαθέσεις στα παιδιά σας οφείλετε να τους εξασφαλίσετε κατάλληλη ψυχολογική βοήθεια."

Η αντιμετώπιση του γονιού

      Δεν υπάρχουν προκαθορισμένα βήματα που πρέπει να ακολουθήσει κανείς για να μιλήσει για τον θάνατο σε ένα παιδί. Είναι απαραίτητο, όμως, με την στάση του ο «μεγάλος» να δημιουργήσει περιβάλλον υποστήριξης, κατανόησης και να απαντήσεις στις ερωτήσεις του «μικρού» με σεβασμό, χωρίς επικρίσεις.
 
       Μία λύση, στο πώς ο γονιός να μιλήσει στο παιδί για τον θάνατο, δίνει η κ. Σαράντη λέγοντας πως «αυτό έχει να κάνει με την θρησκευτική πεποίθηση του κάθε γονιού». Αν, δηλαδή, το παιδί μεγαλώνει σε έντονα χριστιανικό περιβάλλον ο γονιός μπορεί στην ερώτηση «γιατί πεθαίνουμε;» να απαντήσει ότι «όλοι οι άνθρωποι κάποια στιγμή φεύγουμε για να συναντήσουμε τον Θεούλη».
 
       Καλό είναι ο γονιός να αποφύγει απαντήσεις όπως «ο Θεούλης τον/την πήρε κοντά του», γιατί είναι πιθανό το παιδί να νιώσει άνευ λόγου μίσος απέναντι στα ‘πιστεύω’ της οικογένειας.
 
       Σε παιδιά μικρής ηλικίας, από την άλλη, μία απάντηση όπως «ο τάδε έφυγε και δεν θα επιστρέψει» ίσως δημιουργήσει έντονα αισθήματα ανασφάλειας.
 
        Κατά τα άλλα, ως προς αυτά που ο γονιός θα πει στο παιδί, είναι σημαντικό να έχει στο μυαλό του τα εξής:
 
Να μην αποκρύψει το γεγονός ή πληροφορίες: Το παιδί δεν θα πρέπει να νιώθει αποκομμένο από την οικογένεια, ενώ οι λέξεις που θα χρησιμοποιηθούν θα πρέπει να είναι ξεκάθαρες, π.χ. «θάνατος», «πέθανε», και όχι διφορούμενες, π.χ. «έφυγε», «χάθηκε», γιατί οι δεύτερες μπορεί να δημιουργήσουν σύγχυση στο παιδί.
 
Να διώξει τις ενοχές: Το παιδί θα πρέπει να διαβεβαιωθεί ότι τίποτα από όσα έκανε, σκέφτηκε ή είπε δεν προκάλεσαν τον θάνατο του αγαπημένου του ανθρώπου και ότι δεν θα μπορούσε να γίνει κάτι για να αποτραπεί το δυσάρεστο συμβάν.
 
Να ακούει προσεκτικά και να απαντά σε ό,τι το παιδί ρωτά: Δεν χρειάζεται να βομβαρδιστεί το παιδί με πληροφορίες ή με συνεχείς ερωτήσεις για το πώς νιώθει και αν είναι καλά κ.λ.π. Αντίθετα, χρειάζεται να έχει χρόνο για να συνειδητοποιήσει το γεγονός και να εκφράσει τα συναισθήματα και τις απορίες του, στις οποίες ο γονιός θα απαντήσει με απλά λόγια. Και όταν πραγματικά δεν έχει να δώσει μία συγκεκριμένη απάντηση μπορεί απλά να πει «δεν ξέρω».
 
Τι γίνεται από εδώ και πέρα; Είναι πιθανό τα μεγαλύτερα παιδιά να ανησυχούν για το μέλλον μετά την απώλεια κάποιους στενού τους προσώπου. Εφόσον εκφράσουν τέτοιες ανησυχίες είναι σημαντικό να ενημερωθούν για τις αλλαγές που πιθανώς έρθουν στη ζωή τους, αλλά και για όσα θα παραμείνουν σταθερά. Δεν πρέπει ο γονιός να ξεχνά πως η ασφάλεια είναι το πρώτο πράγμα που έχουν ανάγκη να νιώθουν τα παιδιά. Άλλωστε, στο μέλλον μπορεί να μιλά στο παιδί για τον άνθρωπο που πέθανε, ο οποίος μένοντας παρόν στην αναμνήσεις του παιδιού μπορεί να το βοηθήσει να αμβλύνει τον πόνο.
 
Να μοιραστεί τα συναισθήματά του: Ο γονιός αποτελεί πρότυπο για τα παιδί. Είναι, όμως, και άνθρωπος, με συναισθήματα και ευαισθησίες. Ο θάνατος κάποιου μέλους της οικογένειας θα προκαλέσει και στον γονιό θλίψη, την οποία δεν πρέπει να αποκρύψει από το παιδί, αρκεί αυτό να μην αντιληφθεί ότι ο γονιός καταρρέει. Το παιδί, όμως, πρέπει να καταλάβει ότι δεν είναι ντροπή να κλαίμε ή να εκφράζουμε τα πολύ δυσάρεστα συναισθήματά μας.
 
Κηδεία: Πολλοί ενήλικες θεωρούν πως τα παιδιά δεν πρέπει να συμμετέχουν σε τελετές κηδείας, καθώς αυτές μπορεί να αφήσουν τραυματικές εικόνες. Αν, όμως, το παιδί εκφράσει την επιθυμία να παραβρίσκεται εκεί δεν πρέπει να το εμποδιστεί. Αρκεί να κατανοήσει ότι η κηδεία είναι μία τελετή αποχαιρετισμού που για πολλούς είναι ιδιαίτερα δυσάρεστη και να φροντίσει ο γονιός να υπάρχει ένα ήρεμο, υποστηρικτικό και αγαπημένο του πρόσωπο στο πλευρό του.
 
Η ζωή συνεχίζεται: Σε κάθε περίπτωση, αυτό που πρέπει οπωσδήποτε να θυμίζει ο γονιός συνέχεια στο παιδί είναι ότι μετά την περίοδο βαθύ πόνου που θα περάσουν όλοι, αλλά και αυτό, θα αντέξουν. Και ότι το παιδί θα συνεχίσει να ζει μαζί με τα αγαπημένα του πρόσωπα και θα ξαναγίνει ευτυχισμένο.
 
                                                       Επιμέλεια άρθρου:  Έλενα Μπούλια

Πέμπτη 26 Απριλίου 2012

ΤΙ ΛΕΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΚΛΟΓΕΣ;


‘Πολίτευμα: Το σύνολο των κανόνων δικαίου με τους οποίους σχηματίζεται και ασκείται η θέληση που συνιστά την κρατική εξουσία. Οι κανόνες αυτοί ρυθμίζουν με τρόπο συστηματικό κυρίως δύο πράγματα: τη "μορφή του κράτους" - δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο συγκροτείται η κρατική εξουσία, και τη "μορφή της κυβέρνησης", δηλαδή το συστηματικό τρόπο με τον οποίο ασκείται η κρατική εξουσία. Αλλά οι τρόποι κατά τους οποίους συγκροτείται και ασκείται η κρατική εξουσία δεν είναι οι ίδιοι παντού και πάντοτε. Για το λόγο αυτόν τα πολιτεύματα διακρίνονται ιδίως με βάση δύο κριτήρια: είτε με βάση την πηγή της κρατικής εξουσίας, είτε με βάσει την εξάρτηση ή μη αυτών που κυβερνούν από αυτούς που κυβερνούνται’.
(
http://www.livepedia.gr/index.php/ , 25/4/12)

Είναι οι εκλογές μια διδακτική στιγμή; Μια στιγμή όπου η ευκαιρία που έχει ο γονιός, ο δάσκαλος, η κοινωνία να ‘ μιλήσει’ με το παιδί μετατρέπεται, με διορατικότητα, σε γνώση που κατακτιέται και παραμένει ως ψυχικό αποτύπωμα;

Η απάντηση είναι ‘ναι’. Χρησιμοποιώντας τα τρέχοντα γεγονότα και τα θέματα που παρουσιάζονται στα δελτία ειδήσεων, είναι ένας εξαιρετικός τρόπος για να επωφεληθούμε από τις διδακτικές στιγμές που παρουσιάζονται στην καθημερινή ζωή.

"Μαμά, τι θα ψηφίσεις;"

Όσο μεγαλύτερη κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης υπάρχει σε εκλογές, τόσο περισσότερο τα παιδιά θα πρέπει να γνωρίζουν το πολίτευμα και τις λειτουργίες του. Αντί, λοιπόν, να λέμε στα παιδιά μας απλώς τι θα ψηφίσουμε, είναι προτιμότερο να ερευνήσουμε μαζί τους τον κάθε υποψήφιο και το κάθε κόμμα, και να συζητήσουμε τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα του εν λόγω προσώπου ή της παράταξης. Αν δε τα παιδιά κάνουν μόνα τους την έρευνα έχουμε διπλό όφελος: σαφώς τα παιδιά μαθαίνουν περισσότερα για το θέμα της έρευνας τους, αλλά βασικά διδάσκονται ότι (και πώς) πρέπει να ερευνούν όταν θέλουν να μάθουν για να πάρουν αποφάσεις. Έτσι θα γίνουν υπεύθυνοι πολίτες.

Όσο περισσότερο τα παιδιά ακούνε συζητήσεις ενηλίκων, τόσο περισσότερο θα πρέπει να γνωρίζουν για τα βασικά ζητήματα που θίγονται και θα ψηφιστούν στις εκλογές ως αντιπροσωπευτικές θέσεις κομμάτων. Μπορούμε να ζητήσουμε από τα παιδιά να καταγράψουν πια θέματα θεωρούν σημαντικά ώστε να μετατραπούν σε νόμους του κράτους. Εδώ θα συζητηθούν και θέματα αξιών και ηθικής που αφορούν σε όλη την οικογένεια. Θα ήταν χρήσιμο, λοιπόν, να παρακολουθούμε μαζί με το παιδί συζητήσεις στην τηλεόραση ή ειδήσεις στο internet, και να συζητάμε πάνω σε αυτές. Ακόμα και σε μικρή ηλικία, είναι σημαντικό τα παιδιά να μάθουν πως να παίρνουν αποφάσεις μέσα από την ανάλυση των πληροφοριών που τους δίνονται.

Μπορούμε μέχρι και να παίξουμε ‘εκλογές’. Αν υπάρχει μια τάξη, μια παρέα, μια ομάδα με κέφι, μπορούμε να χωριστούμε σε υποψήφιους: έτσι μαθαίνουμε τις λειτουργίες και τις διαδικασίες του πολιτεύματος. Ποιος θα βγεί βουλευτής, με ποιο τρόπο, πως θα τον επιλέξουμε, πως είναι να ψηφίζεις.

Δεν υπάρχει πουθενά στην εκπαίδευση των παιδιών μάθημα πολιτικής εκπαίδευσης. Πολλά παιδιά τελειώνουν το σχολείο χωρίς να γνωρίζουν την κυβέρνηση του τόπου τους αλλά και τα φλέγοντα θέματα της επικαιρότητας. Με αποτέλεσμα, όταν καλούνται να ψηφίσουν στα 18 τους να μην προσέρχονται ή να μην έχουν δομημένη άποψη. Χτίζοντας τις γνώσεις τους αλλά και τον τρόπο σκέπτεσθαι από νωρίς, προάγουμε την ανεξαρτησία και την κριτική σκέψη, εφόδια και συμμάχους στην ανάπτυξη ελεύθερης βούλησης.


Αθηνά Στεφανάτου, PhD
Ψυχολόγος

Τετάρτη 18 Ιανουαρίου 2012

Nευρική ανορεξία


Tο σώμα μας, κατά τους ανθρωπολόγους, το τι τρώμε ή τι δεν τρώμε, το πώς ντυνόμαστε, οι καθημερινές τελετουργίες μέσα από τις οποίες το υπηρετούμε, είναι ένα ισχυρό διάμεσο, μία παντοδύναμη συμβολική φόρμα πάνω στην οποία εγγράφονται οι ιεραρχήσεις, οι κανόνες, οι αξίες μας.

Μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα ο όρος αλλά και η έννοια της νευρικής ανορεξίας ήταν σχεδόν άγνωστη. Το 1873 στη Γαλλία πρωτοακούγεται ο όρος 'υστερική ανορεξία' και την ίδια χρονιά ο William Gull στη Μ. Βρετανία την ονομάζει 'ανορεξία νερβόζα' (όπως λέγεται και σήμερα). Όμως, ήταν από το 1960 και έπειτα όπου η ανάπτυξη του νέου πολιτισμού των ΜΜΕ φέρνει την εικόνα του ισχνού, αποστεωμένου, σχεδόν άφυλου σώματος, στο σπίτι μας και επηρεάζει τις επόμενες γενιές των νέων κοριτσιών. Είναι απλά θέμα μιμητισμού και επιρροής ή συγκεκριμένη πάθηση; Φυσικά και όχι.

Πρόκειται για ψυχογενή κατάσταση, ένα σύνδρομο αυτοεπιβαλλόμενης ασιτίας. O ασθενής εκουσίως περιορίζει την πρόσληψη τροφής φοβούμενος την αύξηση του βάρους. Η νευρική ανορεξία είναι η ασθένεια που συνίσταται στον παράλογο φόβο του πάχους και εκδηλώνεται με την ψυχαναγκαστική άρνηση να δεχτεί κανείς τροφή. Ας τονιστεί ότι η λέξη 'ανορεξία' είναι αποπροσανατολιστική στο μέτρο που το σύνδρομο δεν αφορά σε διαταραχή της όρεξης του ασθενή (η όρεξη δεν προσβάλλεται παρά μόνο αργά στην πορεία της νόσου).

Η νευρική ανορεξία μπορεί να εκδηλωθεί σε όλες τις ηλικίες, εντούτοις είναι συχνότερη στην εφηβεία μεταξύ 13 και 20 ετών (1 αγόρι στα 10 κορίτσια που πάσχουν). 

Εφ’ εξής νομιμοποιούμεθα να χρησιμοποιούμε λοιπόν την λέξη 'η ασθενής' και να αναφερόμαστε σ’ αυτές τις ηλικίες.

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ:
  • Απώλεια βάρους (πάνω από 10% του αρχικού) σχετιζόμενη με μία έντονη επιθυμία ισχνότητας
  • Εσφαλμένη εκτίμηση (διαστρέβλωση) για το βάρος και τη μορφή του σώματός της σε βαθμό που να μπορεί να δει το 'λίπος' της ακόμα και όταν το σώμα της είναι αποστεωμένο
  • Αμηνόρροια (απουσία 3 τουλάχιστον εμμήνων ρύσεων)
Πιο ειδικά συμπτώματα συμπληρώνουν την εικόνα της νευρικής ανορεξίας (σε ανάλογα χρονικά στάδια της νόσου, δηλ. όχι όλα εξ’ αρχής). H ασθενής μπορεί να εμφανίσει: Καταθλιπτική διάθεση, απόσυρση, αϋπνία, ευερεθιστότητα, μείωση της σεξουαλικής επιθυμίας αλλά και καθαρά σωματικά συμπτώματα, όπως κοιλιακοί πόνοι, δυσκοιλιότητα, δυσανεξία στο ψύχος.

Τέλος, το κατεξοχήν χαρακτηριστικό που εμφανίζεται με συνέπεια σε όλες τις ασθενείς είναι η άρνηση να διατηρήσουν το κανονικό βάρος τους σύμφωνα με την ηλικία και το ύψος τους αλλά και η άρνηση να δεχτούν τους κινδύνους που συνεπάγεται το ιδιαίτερα χαμηλό βάρος. Εκτός από ορισμένους 'πραγματικούς' παράγοντες που ενοχοποιούνται για την νευρική ανορεξία, όπως οι συνεχείς, δραματικά ολιγοθερμικές δίαιτες ή οι άστατες διατροφικές συνήθειες μίας οικογένειας, συχνά αναφέρονται οι υπερπροστατευτικές ή πολύ αυστηρές οικογένειες ως ενισχυτικές της παθολογίας της ανορεξικής ασθενούς.

Κι αυτό γιατί από τους κύριους παράγοντες που οδηγούν την ασθενή στη νόσο, θεωρείται η εσωτερική της σύγκρουση μεταξύ εξάρτησης και αυτονομίας. Η επιθυμία της ασθενούς να μην εισβάλλει τίποτα στο σώμα της (αντικείμενο ανάγκης βλ. τροφή) δεν είναι τίποτα άλλο παρά το παράδοξο αίτημα για υπεράσπιση της αυτονομίας της. Εξίσου παράδοξο βέβαια αποτελεί το γεγονός ότι η ανορεξική ασθενής θα βρεθεί τελικά ακόμα πιο εξαρτημένη από το περιβάλλον από το οποίο ήθελε ν’ απελευθερωθεί. Στην ψυχαναλυτική σκέψη, ως πιθανή αιτιολογία εικάζεται ο ασυνείδητος φόβος της ασθενούς να μείνει έγκυος, να μεγαλώσει, μία άρνηση τελικά της σεξουαλικής επιθυμίας.

Η άρνηση αυτή συνδέεται με την άρνηση/ απόρριψη της τροφής και δίνει στην ασθενή την αίσθηση ότι υπάρχει από μόνη της καθώς το σώμα και οι λοιπές σωματικές δραστηριότητες δεν εξαρτώνται από την έξωθεν επιρροή (τίποτα απ’ έξω δεν με επηρεάζει, δεν μπορεί να διεισδύσει). Υπόβαθρο των παραπάνω αποτελεί η ναρκισσιστική ευθραυστότητα των ασθενών αυτών που καθιστά δύσκολες τις σχέσεις τους με τους άλλους καθώς αυτές βιώνονται ως 'διεγερτικές' και επικίνδυνες. Η διαταραχή της διατροφικής συμπεριφοράς (διαταραγμένη σχέση με την τροφή) λειτουργεί ως υποκατάστατο μίας σχέσης με τον άλλο, (π.χ. μητέρα) την οποία η ασθενής δεν μπορεί ν’ αντέξει.

Η ασθενής νομίζει ότι ελέγχει το αντικείμενο 'τροφή' αλλά τελικά όμως υποκύπτει στην επιρροή του. Ο έλεγχος που θα επιθυμούσε να ασκήσει στον/ στους άλλους, μετατίθεται κατά κάποιο τρόπο στο αντικείμενο 'τροφή'. Aρκετές ασθενείς αναρρώνουν πλήρως μετά από ένα μοναδικό επεισόδιο, ορισμένες κερδίζουν βάρος αλλά έχουν συνεχείς διακυμάνσεις και άλλες χρήζουν νοσηλείας με οδυνηρές συνέπειες (το ποσοστό θνησιμότητας των νοσηλευόμενων αγγίζει το 10%). 
Η ψυχοθεραπεία αλλά συχνά και η χρήση αντικαταθλιπτικών φαρμάκων όπου αρμόζει, αποτελεί την εγκεκριμένη λύση για μακρό χρονικό διάστημα.

Πηγές: Της Χριστίνας Μιχαλοπούλου,Ψυχολόγου Επιστημονικής συνεργάτιδος τμήματος Ενδοκρινολογίας ΝΕΕΣ, ΓΝΑ Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός, Τμήμα Ενδοκρινολογίας,
http://www.iatronet.gr/article.asp?art_id=827#.Tw33K6ZTMYY.facebook

Τετάρτη 11 Ιανουαρίου 2012

Γυναικεία κατάθλιψη (μεταφρασμενο)


Η ζωή είναι γεμάτη από συναισθηματικές διακυμάνσεις. Αλλά όταν τα "κάτω" οι χρόνοι είναι μακράς διαρκείας ή να επηρεάσει την ικανότητά σας να λειτουργήσει, μπορεί να πάσχουν από ένα κοινό, με σοβαρή ασθένεια - κατάθλιψη . Η κλινική κατάθλιψη επηρεάζει τη διάθεση, το μυαλό, το σώμα, και τη συμπεριφορά. Η έρευνα έχει δείξει ότι στις ΗΠΑ περίπου 19 εκατομμύρια άνθρωποι-ένας στους δέκα ενήλικες-εμπειρία κατάθλιψη κάθε χρόνο, και σχεδόν τα δύο τρίτα δεν παίρνουν τη βοήθεια που χρειάζονται. 9 Η θεραπεία μπορεί να ανακουφίσει τα συμπτώματα σε πάνω από 80 τοις εκατό των περιπτώσεων. Ωστόσο, επειδή συχνά δεν γίνεται αντιληπτή, η κατάθλιψη συνεχίζει να προκαλεί άσκοπη ταλαιπωρία.
 
Η κατάθλιψη είναι μια διεισδυτική και αλλοιώνοντας ασθένεια που επηρεάζει γυναίκες και άνδρες, αλλά οι γυναίκες η κατάθλιψη εμπειρία σε περίπου δύο φορές το ποσοστό των ανδρών. 1 ερευνητές συνεχίζουν να διερευνήσει τρόπους για ειδικά θέματα μοναδική για τις γυναίκες-βιολογικό, τον κύκλο ζωής, και ψυχο-κοινωνικών-μπορεί να σχετίζεται με υψηλότερο ποσοστό των γυναικών της κατάθλιψης.
 
Δεν υπάρχουν δύο άνθρωποι γίνονται καταθλιπτικοί με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Πολλοί άνθρωποι έχουν μόνο μερικά από τα συμπτώματα, που ποικίλλουν ως προς τη βαρύτητα και τη διάρκεια. Για κάποιους, τα συμπτώματα εμφανίζονται σε μικρό χρονικό διάστημα τα επεισόδια? Για τους άλλους, τα συμπτώματα μπορεί να υπάρχει για μεγάλο χρονικό διάστημα, αν δεν είχαν θεραπευτική αγωγή ζητείται. Έχοντας μερικά καταθλιπτικά συμπτώματα δεν σημαίνει ότι ένα άτομο είναι κλινική κατάθλιψη. Για παράδειγμα, δεν είναι ασυνήθιστο για όσους έχουν χάσει ένα αγαπημένο τους πρόσωπο να αισθάνεται λυπημένος, ανήμπορος, και ανιδιοτελής σε τακτικές δραστηριότητες. Μόνο όταν τα συμπτώματα επιμένουν για ασυνήθιστα μεγάλο χρονικό διάστημα δεν υπάρχει λόγος να υποπτεύεται ότι η θλίψη έχει γίνει καταθλιπτική ασθένεια. Ομοίως, ζουν με το άγχος των πιθανών απολύσεων, ο μεγάλος φόρτος εργασίας, ή οικονομικά ή οικογενειακά προβλήματα μπορεί να προκαλέσει ευερεθιστότητα και «τα μπλε." Μέχρι ένα σημείο, όπως τα συναισθήματα είναι απλά ένα μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας. Αλλά όταν αυτά τα συναισθήματα αύξηση της διάρκειας και της έντασης και ένα άτομο δεν είναι σε θέση να λειτουργεί ως συνήθως, αυτό που φαινόταν μια προσωρινή διάθεση μπορεί να έχουν γίνει μια κλινική νόσο.
 
Οι τύποι κατάθλιψης
 
Σε μείζονα κατάθλιψη , μερικές φορές αναφέρεται ως μονοπολική ή κλινική κατάθλιψη, οι άνθρωποι έχουν κάποια ή όλα από τα συμπτώματα που αναφέρονται παρακάτω για τουλάχιστον 2 εβδομάδες, αλλά συχνά για αρκετούς μήνες ή περισσότερο. Τα επεισόδια της ασθένειας μπορεί να συμβεί μία φορά, δύο φορές, ή αρκετές φορές στη διάρκεια της ζωής.
 
Στην δυσθυμία , τα ίδια συμπτώματα είναι παρόντα κι αν ηπιότερες και διαρκούν τουλάχιστον 2 έτη. Τα άτομα με δυσθυμία είναι συχνά στερούνται όρεξη και τον ενθουσιασμό για τη ζωή, ζει μια λυπημένη και κουρασμένοι ύπαρξης που μοιάζει σχεδόν μια φυσική απόφυση της προσωπικότητάς τους. Μπορούν επίσης να αντιμετωπίζουν σοβαρά καταθλιπτικά επεισόδια.
Μανιοκατάθλιψη ή διπολική διαταραχή, δεν είναι σχεδόν τόσο κοινή όσο άλλες μορφές κατάθλιψης και περιλαμβάνει διασπαστικές κύκλους των καταθλιπτικών συμπτωμάτων που εναλλάσσονται με μανία. Κατά τη διάρκεια μανιακών επεισοδίων, οι άνθρωποι μπορεί να γίνουν υπερβολικά ενεργό, ομιλητικός, ευφορία, ευερεθιστότητα, ξοδεύουν χρήματα ανεύθυνα, και να συμμετέχουν σε σεξουαλικές περιπέτειες. Σε μερικούς ανθρώπους, μια ηπιότερη μορφή της μανίας, που ονομάζεται υπομανία, εναλλάσσεται με καταθλιπτικά επεισόδια. Σε αντίθεση με άλλες διαταραχές της διάθεσης, οι γυναίκες και οι άνδρες είναι εξίσου ευάλωτες σε διπολική διαταραχή? Ωστόσο, οι γυναίκες με διπολική διαταραχή τείνουν να έχουν περισσότερα επεισόδια κατάθλιψης και λιγότερα επεισόδια μανίας ή υπομανίας
 
Τα συμπτώματα της κατάθλιψης και της Mania
 
Μια διεξοδική διαγνωστική αξιολόγηση είναι απαραίτητη αν τρεις σε πέντε ή περισσότερα από τα ακόλουθα συμπτώματα επιμένουν για περισσότερο από 2 εβδομάδες (1 εβδομάδα, στην περίπτωση της μανίας), ή εάν παρεμποδίζει την εργασία ή την οικογενειακή ζωή. Η αξιολόγηση περιλαμβάνει μια πλήρη φυσική εξέταση και τη συλλογή πληροφοριών για το ιστορικό της υγείας της οικογένειας. Όχι ο καθένας με την κατάθλιψη εμπειρίες κάθε ένα από αυτά τα συμπτώματα. Η σοβαρότητα των συμπτωμάτων διαφέρει επίσης από άτομο σε άτομο.
 
ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ
 
Επίμονη λυπημένη, ανήσυχη, ή "άδειο" διάθεση
Απώλεια ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης σε δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένου και του φύλου
Ανησυχία, ευερεθιστότητα, ή υπερβολικό κλάμα
Αισθήματα ενοχής, αναξιότητας, ανικανότητα, απελπισία, απαισιοδοξία
Sleeping πάρα πολύ ή πολύ λίγο, νωρίς το πρωί ξύπνημα
Η όρεξη και / ή απώλεια βάρους ή υπερβολική πρόσληψη τροφής και αύξηση του σωματικού βάρους
Μειωμένη ενέργεια, κόπωση, αίσθημα "επιβραδύνεται"
Σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας ή απόπειρες αυτοκτονίας
Συγκεντρωθεί δυσκολίας, ανάμνηση, ή τη λήψη αποφάσεων
Επίμονα σωματικά συμπτώματα που δεν ανταποκρίνονται στη θεραπεία, όπως πονοκέφαλοι, πεπτικές διαταραχές, και ο χρόνιος πόνος
 
MANIA
 
Ασυνήθιστα υψηλές διάθεση
Ευερεθιστότητα
Μειωμένη ανάγκη για ύπνο
Μεγαλεπήβολα έννοιες
Αυξημένη μιλάει
Σκέψεις Racing
Η αυξημένη δραστηριότητα, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής δραστηριότητας
Σημαντικά αυξημένη ενεργειακή
Η κακή κρίση που οδηγεί προς τη συμπεριφορά της ανάληψης κινδύνων
Ανάρμοστη κοινωνική συμπεριφορά
Αιτίες της κατάθλιψης
 
Γενετικοί Παράγοντες
Υπάρχει κίνδυνος για εμφάνιση κατάθλιψης όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό της ασθένειας, που δείχνει ότι μια βιολογική ευπάθεια μπορεί να είναι κληρονομική. Ο κίνδυνος είναι κάπως υψηλότερο για τα άτομα με διπολική διαταραχή. Ωστόσο, δεν είναι, ο καθένας με οικογενειακό ιστορικό αναπτύσσει την ασθένεια. Επιπλέον, η μείζων κατάθλιψη μπορεί να εμφανιστεί σε ανθρώπους που δεν είχαν τα μέλη της οικογένειας με την ασθένεια. Αυτό υποδηλώνει ότι οι πρόσθετοι παράγοντες, ενδεχομένως βιοχημεία, των περιβαλλοντικών παραγόντων πίεσης, καθώς και άλλους ψυχολογικούς παράγοντες, που εμπλέκονται στην εμφάνιση της κατάθλιψης.
 
Βιοχημικούς παράγοντες
 
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η βιοχημεία του εγκεφάλου είναι ένας σημαντικός παράγοντας για καταθλιπτικές διαταραχές. Είναι γνωστό, για παράδειγμα, ότι τα άτομα με μείζονα καταθλιπτική ασθένεια έχουν συνήθως δυσλειτουργία ορισμένων χημικών ουσιών του εγκεφάλου, που ονομάζονται νευροδιαβιβαστές. Επιπλέον, οι συνήθειες του ύπνου, που είναι βιοχημικά επηρεάζεται, είναι συνήθως διαφορετικές σε άτομα με καταθλιπτικές διαταραχές. Η κατάθλιψη μπορεί να προκληθεί ή να αμβλυνθούν με ορισμένα φάρμακα, και ορισμένες ορμόνες έχουν την αλλαγή της διάθεσης ιδιότητες. Αυτό που δεν είναι ακόμη γνωστό είναι αν η «βιοχημικές διαταραχές» της κατάθλιψης είναι γενετικής προέλευσης, ή είναι δευτερεύουσες σε στρες, του τραυματισμού, σωματική ασθένεια, ή κάποια άλλη περιβαλλοντική κατάσταση.
Περιβαλλοντικών και άλλων παραγόντων πίεσης
Σημαντική απώλεια, μια δύσκολη σχέση, οικονομικά προβλήματα, ή μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο ζωής έχουν όλα αναφερθεί ως συνεισφέροντες στην καταθλιπτική ασθένεια. Μερικές φορές η έναρξη της κατάθλιψης σχετίζεται με οξεία ή χρόνια σωματική ασθένεια. Επιπλέον, κάποια μορφή διαταραχής κατάχρησης ουσιών εμφανίζεται περίπου στο ένα τρίτο των ανθρώπων με οποιοδήποτε τύπο καταθλιπτικής διαταραχής. 7
 
ΑΛΛΟΙ Ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες
 
Τα άτομα με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά-απαισιόδοξη σκέψη, χαμηλή αυτοεκτίμηση, μια αίσθηση ότι έχουν ελάχιστο έλεγχο επί των συμβάντων της ζωής, και μια τάση να ανησυχείτε υπερβολικά-είναι πιο πιθανό να αναπτύξουν κατάθλιψη. Αυτά τα χαρακτηριστικά μπορεί να αυξήσει την επίδραση της στρεσογόνα γεγονότα ή να παρεμποδίσει τη λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση τους ή με το να πάρει καλά. Ανατροφή ή προσδοκίες ρόλο το φύλο μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη αυτών των χαρακτηριστικών. Φαίνεται ότι τα αρνητικά μοτίβα σκέψης τυπικά ανάπτυξη στην παιδική ηλικία ή την εφηβεία. Κάποιοι ειδικοί έχουν προτείνει ότι η παραδοσιακή ανατροφή των κοριτσιών θα μπορούσε να προωθήσει αυτά τα χαρακτηριστικά και μπορεί να αποτελέσει παράγοντα στην αύξηση του ποσοστού των γυναικών της κατάθλιψης.
Οι γυναίκες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για κατάθλιψη από τους άνδρες
Η μείζων κατάθλιψη και δυσθυμία επηρεάζει διπλάσιες γυναίκες με τους άνδρες. Αυτό το δύο προς ένα αναλογία υπάρχει ανεξάρτητα από τη φυλετική και εθνική καταγωγή ή την οικονομική κατάσταση. Η ίδια αναλογία έχει αναφερθεί σε δέκα άλλες χώρες σε όλο τον κόσμο. 12 Άνδρες και γυναίκες έχουν περίπου το ίδιο ποσοστό διπολικής διαταραχής (μανιοκατάθλιψη), αν και την πορεία του στις γυναίκες είναι συνήθως πιο καταθλιπτικές και λιγότερες μανιακών επεισοδίων. Επίσης, ένα μεγαλύτερο αριθμό των γυναικών που έχουν την ταχεία μορφή ποδηλασίας της διπολικής διαταραχής, η οποία μπορεί να είναι πιο ανθεκτικά στις συνήθεις θεραπείες. 5
Μια ποικιλία παραγόντων μοναδική για τις ζωές των γυναικών έχουν υποψίες να διαδραματίσει έναν ρόλο στην ανάπτυξη κατάθλιψης. Η έρευνα επικεντρώνεται στην κατανόηση αυτών, όπως: αναπαραγωγή, ορμονικές, γενετικές ή άλλων βιολογικών παραγόντων? Κατάχρησης και καταπίεσης? Διαπροσωπικές? Και ορισμένα ψυχολογικά χαρακτηριστικά και προσωπικότητα. Και όμως, οι συγκεκριμένες αιτίες της κατάθλιψης στις γυναίκες παραμένουν ασαφείς? Πολλές γυναίκες που εκτίθενται σε αυτούς τους παράγοντες δεν αναπτύσσουν κατάθλιψη. Αυτό που είναι σαφές είναι ότι, ανεξάρτητα από τους παράγοντες που συμβάλλουν, η κατάθλιψη είναι μια πολύ θεραπεύσιμη ασθένεια.
Οι πολλαπλές διαστάσεις της κατάθλιψης στις γυναίκες
Οι ερευνητές εστιάζονται στους ακόλουθους τομείς σε μελέτη τους για την κατάθλιψη στις γυναίκες:
 
Ενήλικη ζωή: ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΟΛΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
 
Το άγχος γενικά μπορεί να συμβάλει στην κατάθλιψη σε άτομα βιολογικά ευάλωτοι στην ασθένεια. Κάποιοι έχουν υποθέσει ότι η υψηλότερη συχνότητα της κατάθλιψης στις γυναίκες δεν οφείλεται στην αύξηση της ευαισθησίας, αλλά στη συγκεκριμένη τονίζει ότι αντιμετωπίζουν πολλές γυναίκες. Αυτά τονίζει περιλαμβάνουν σημαντικές ευθύνες στο σπίτι και την εργασία, οι μονογονεϊκές οικογένειες, και η φροντίδα για τα παιδιά και τους ηλικιωμένους γονείς. Πώς αυτοί οι παράγοντες μπορούν μεμονωμένα να επηρεάσουν τις γυναίκες δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητή.
Και για τις δύο γυναίκες και τους άνδρες, τα ποσοστά της μείζονος κατάθλιψης είναι υψηλότερα μεταξύ των διαχωρίζονται διαζευγμένη και, και το χαμηλότερο ανάμεσα στα παντρεμένα, ενώ παραμένει πάντα υψηλότερο για τις γυναίκες από ό, τι για τους άνδρες. Η ποιότητα ενός γάμου, ωστόσο, μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην κατάθλιψη. Έλλειψη μια οικεία, εκμυστηρεύσεις σχέση, καθώς και τις εμφανείς γαμικές διαφορές, έχει αποδειχθεί ότι σχετίζεται με την κατάθλιψη στις γυναίκες. Στην πραγματικότητα, τα ποσοστά της κατάθλιψης έδειξαν να είναι υψηλότερο μεταξύ δυστυχώς παντρεμένες γυναίκες.
 
ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ
 
Αναπαραγωγική εκδηλώσεις Γυναικών περιλαμβάνουν τον εμμηνορροϊκό κύκλο, την εγκυμοσύνη, την περίοδο postpregnancy, υπογονιμότητα, εμμηνόπαυση, και μερικές φορές, η απόφαση να μην κάνουν παιδιά. Οι εκδηλώσεις αυτές φέρνουν οι διακυμάνσεις στη διάθεση ότι για μερικές γυναίκες περιλαμβάνουν κατάθλιψη. Οι ερευνητές έχουν επιβεβαιώσει ότι οι ορμόνες έχουν συνέπειες για τη χημεία του εγκεφάλου που ελέγχει τα συναισθήματα και τη διάθεση? Ένα συγκεκριμένο βιολογικό μηχανισμό που εξηγεί ορμονικές συμμετοχή δεν είναι γνωστή, ωστόσο.
Πολλές γυναίκες εμπειρία ορισμένων συμπεριφοράς και φυσικές αλλαγές που σχετίζονται με τις φάσεις του έμμηνου κύκλου τους. Σε μερικές γυναίκες, αυτές οι αλλαγές είναι σοβαρές, συμβαίνουν τακτικά, και περιλαμβάνουν τα καταθλιπτικά αισθήματα, ευερεθιστότητα, και άλλες συναισθηματικές και σωματικές αλλαγές. Ονομάζεται προεμμηνορροϊκό σύνδρομο (PMS) ή προεμμηνορροϊκό δυσφορική διαταραχή (PMDD), οι αλλαγές που συνήθως ξεκινά μετά την ωορρηξία και να γίνει σταδιακά χειρότερα μέχρι την έμμηνο ρύση αρχίζει. Οι επιστήμονες διερευνούν το πώς η κυκλική άνοδο και την πτώση των οιστρογόνων και άλλων ορμονών μπορεί να επηρεάσει τη χημεία του εγκεφάλου που σχετίζεται με την κατάθλιψη. 10
Η επιλόχεια αλλαγές στη διάθεση μπορεί να κυμαίνεται από παροδικές "μπλε" αμέσως μετά τον τοκετό σε ένα επεισόδιο μείζονος κατάθλιψης σε σοβαρές ή ανικανότητα, ψυχωσική κατάθλιψη. Μελέτες δείχνουν ότι οι γυναίκες που βιώνουν τη μείζονα κατάθλιψη μετά τον τοκετό πολύ συχνά είχαν προηγούμενα επεισόδια κατάθλιψης, ακόμη κι αν δεν έχουν διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί.
Εγκυμοσύνη (αν είναι επιθυμητό) συμβάλλει σπάνια στην κατάθλιψη, και η άμβλωση, δεν φαίνεται να οδηγεί σε υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης της κατάθλιψης. Οι γυναίκες με προβλήματα υπογονιμότητας μπορεί να υπόκειται σε έντονο άγχος ή θλίψη, αν και δεν είναι σαφές εάν αυτό συμβάλλει στην αύξηση του ποσοστού της κατάθλιψης. Επιπλέον, η μητρότητα μπορεί να είναι μια εποχή αυξημένου κινδύνου για την κατάθλιψη λόγω του στρες και τις απαιτήσεις που επιβάλλει.
Εμμηνόπαυση , σε γενικές γραμμές, δεν είναι asssociated με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης. Στην πραγματικότητα, ενώ κάποτε θεωρούνταν μια μοναδική διαταραχή, η έρευνα έχει δείξει ότι κατάθλιψης στην εμμηνόπαυση δεν είναι διαφορετικό από ό, τι σε άλλες ηλικίες. Οι γυναίκες πιο ευάλωτες στην κατάθλιψη αλλαγή του κύκλου ζωής τους είναι εκείνοι με ιστορικό παρελθόν καταθλιπτικών επεισοδίων.
 
ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
 
Όσο για την κατάθλιψη σε γενικές γραμμές, το ποσοστό επιπολασμού της κατάθλιψης σε αφροαμερικάνων και ισπανόφωνων γυναικών παραμένει περίπου διπλάσιο από αυτό των ανδρών. Υπάρχει κάποια ένδειξη, ωστόσο, ότι η μείζων κατάθλιψη και η δυσθυμία μπορεί να διαγνωστεί λιγότερο συχνά σε αφροαμερικάνων και ελαφρώς πιο συχνά σε σχέση με το ισπανικό λευκές γυναίκες. Πληροφορίες για την επικράτηση άλλες φυλετικές και εθνοτικές ομάδες δεν είναι οριστικός.
 
Οι μελέτες δείχνουν ότι οι γυναίκες κακοποιηθεί ως παιδιά είναι πιο πιθανό να έχουν κλινική κατάθλιψη κάποια στιγμή στη ζωή τους από εκείνους που δεν έχουν τέτοια ιστορία. Επιπλέον, διάφορες μελέτες δείχνουν μια υψηλότερη συχνότητα της κατάθλιψης μεταξύ των γυναικών που έχουν υποστεί βιασμό ως εφήβους ή ενήλικες. Από πολύ περισσότερες γυναίκες από άνδρες είχαν κακοποιηθεί σεξουαλικά ως παιδιά, τα ευρήματα αυτά είναι σχετικά. Οι γυναίκες που βιώνουν συχνά εμφανιζόμενων άλλες μορφές κακοποίησης, όπως η σωματική κακοποίηση και η σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία, επίσης μπορεί να εμφανίσουν υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης. Κατάχρηση μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη με την ενθάρρυνση χαμηλή αυτοεκτίμηση, η αίσθηση της αδυναμίας, αυτο-κατηγορώ, και η κοινωνική απομόνωση. Μπορεί να υπάρχουν βιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων κινδύνου για την κατάθλιψη που προκύπτουν από μεγαλώνουν σε μια δυσλειτουργική οικογένεια. Επί του παρόντος, απαιτείται περισσότερη έρευνα για να καταλάβουμε αν θυματοποίηση συνδέεται ειδικά με την κατάθλιψη.
 
ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ στη μετέπειτα ενήλικη ζωή
 
Κάποτε, ήταν κοινή πεποίθηση ότι οι γυναίκες ήταν ιδιαίτερα ευάλωτες στην κατάθλιψη όταν τα παιδιά τους έφυγε από το σπίτι και βρέθηκαν αντιμέτωποι με «άδειο σύνδρομο φωλιά» και εκδήλωσαν έντονη απώλεια του σκοπού και της ταυτότητας. Ωστόσο, οι μελέτες δεν δείχνουν αύξηση της κατάθλιψης μεταξύ των γυναικών σε αυτό το στάδιο της ζωής.
Όπως και με νεότερες ηλικιακές ομάδες, περισσότερο ηλικιωμένες γυναίκες από τους άνδρες υποφέρουν από κατάθλιψη. Ομοίως, για όλες τις ηλικίες, είναι εκτός γάμου (η οποία περιλαμβάνει χηρεία), είναι επίσης ένας παράγοντας κινδύνου για την κατάθλιψη. Το πιο σημαντικό, η κατάθλιψη δεν θα πρέπει να απορριφθεί ως φυσιολογική συνέπεια των φυσικών, κοινωνικών και οικονομικών προβλημάτων αργότερα στη ζωή. Στην πραγματικότητα, οι μελέτες δείχνουν ότι οι περισσότεροι ηλικιωμένοι αισθάνονται ικανοποιημένοι με τη ζωή τους.
Οι περίπου 800.000 άτομα χήρες κάθε χρόνο. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι μεγάλα, οι γυναίκες, και η εμπειρία ποικίλου βαθμού καταθλιπτική συμπτωματολογία. 
Οι περισσότεροι δεν χρειάζονται τυπική θεραπεία, αλλά εκείνοι που είναι μετρίως ή σοβαρά θλιβερό φαίνεται να επωφελούνται από τις ομάδες αυτοβοήθειας ή διάφορες ψυχοκοινωνικές θεραπείες. Ωστόσο, το ένα τρίτο των χήρες / χήρους πληρούν τα κριτήρια για μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο κατά τον πρώτο μήνα μετά το θάνατο, και οι μισοί από αυτούς παραμένουν κλινική κατάθλιψη 1 χρόνο μετά. Οι καταθλίψεις ανταποκρίνονταν στη συνήθη αντικαταθλιπτικά θεραπείες, αν και την έρευνα για το πότε θα ξεκινήσει θεραπεία ή πώς τα φάρμακα πρέπει να συνδυάζεται με ψυχοκοινωνικές θεραπείες είναι ακόμη στα αρχικά της στάδια.
 
Η κατάθλιψη είναι μια θεραπεύσιμη ασθένεια
 
Ακόμα και σοβαρή κατάθλιψη μπορεί να είναι ιδιαίτερα ανταποκρίνονται στη θεραπεία. Πράγματι, η κατάσταση πίστη κάποιου είναι "ανίατη" αποτελεί συχνά μέρος της απελπισίας που συνοδεύει σοβαρή κατάθλιψη. Αυτά τα άτομα πρέπει να παρέχεται με τις πληροφορίες σχετικά με την αποτελεσματικότητα των σύγχρονων θεραπειών για την κατάθλιψη με τρόπο που να αναγνωρίζει πιθανό σκεπτικισμό τους σχετικά με το αν η θεραπεία θα εργάζονται γι 'αυτούς. Όπως με πολλές ασθένειες, το προγενέστερο έναρξη της θεραπείας, η πιο αποτελεσματική και όσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα πρόληψη σοβαρών υποτροπών. Φυσικά, η θεραπεία δεν θα εξαλείψει αναπόφευκτες πιέσεις της ζωή και σκαμπανεβάσματα. Αλλά μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την ικανότητα να διαχειριστεί αυτές τις προκλήσεις και να οδηγήσει σε μεγαλύτερη απόλαυση της ζωής.
 
Το πρώτο βήμα στη θεραπεία για την κατάθλιψη θα πρέπει να είναι μια διεξοδική εξέταση για να αποκλεισθεί οποιαδήποτε φυσική ασθένειες που μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα κατάθλιψης. Δεδομένου ότι ορισμένα φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν τα ίδια συμπτώματα όπως η κατάθλιψη, η εξέταση ο γιατρός θα πρέπει να ενημερώνονται για τυχόν φάρμακα που χρησιμοποιούνται. Εάν μια φυσική αιτία για την κατάθλιψη δεν βρεθεί, μια ψυχολογική αξιολόγηση πρέπει να διενεργείται από τον ιατρό ή μια παραπομπή που έγινε σε ένα επαγγελματία ψυχικής υγείας.
 
ΤΥΠΟΙ θεραπεία για την κατάθλιψη
 
Η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη θεραπείες για την κατάθλιψη είναι τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα, ψυχοθεραπεία, ή με συνδυασμό των δύο. Ποια από αυτά είναι η σωστή θεραπεία για κάθε ένα άτομο εξαρτάται από τη φύση και τη σοβαρότητα της κατάθλιψης και, σε κάποιο βαθμό, τις ατομικές προτιμήσεις. Σε ασθενείς με ήπια ή μέτρια κατάθλιψη, ένα ή δύο από αυτές τις θεραπείες μπορεί να είναι χρήσιμη, ενώ σε σοβαρή ανικανότητα ή κατάθλιψη, φαρμακευτική αγωγή είναι γενικά συνιστάται ως ένα πρώτο βήμα στη θεραπεία. 3 Σε συνδυασμένη θεραπεία, φαρμακευτική αγωγή μπορεί να ανακουφίσει τα σωματικά συμπτώματα γρήγορα, ενώ η ψυχοθεραπεία επιτρέπει την ευκαιρία να μάθουν πιο αποτελεσματικούς τρόπους διαχείρισης των προβλημάτων.
 
Φάρμακα
 
Υπάρχουν διάφοροι τύποι των αντικαταθλιπτικών φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία των καταθλιπτικών διαταραχών. Αυτές περιλαμβάνουν νεότερα φάρμακα-κυρίως η εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) και τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά και αναστολείς της μονοαμινοξειδάσης (αναστολείς ΜΑΟ). Οι SSRIs-και άλλα νεότερα φάρμακα που επηρεάζουν τους νευροδιαβιβαστές όπως η ντοπαμίνη και η νορεπινεφρίνη, γενικά έχουν λιγότερες παρενέργειες από τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά. Κάθε πράξεις σε διαφορετικές οδούς χημική του ανθρώπινου εγκεφάλου που σχετίζονται με τις διαθέσεις. Αντικαταθλιπτικά φάρμακα δεν είναι συνήθεια που σχηματίζουν. 
Παρά το γεγονός ότι ορισμένα άτομα παρατηρήσετε βελτίωση κατά το πρώτο ζεύγος των εβδομάδων, συνήθως αντικαταθλιπτικά φάρμακα πρέπει να λαμβάνονται τακτικά για τουλάχιστον 4 εβδομάδες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μέχρι και 8 εβδομάδες, πριν από την πλήρη θεραπευτική επίδραση εμφανίζεται. Για να είναι αποτελεσματική και να αποφευχθεί η υποτροπή της κατάθλιψης, τα φάρμακα πρέπει να λαμβάνονται για περίπου 6 έως 12 μήνες, με προσοχή ακολουθώντας τις οδηγίες του γιατρού. Τα φάρμακα πρέπει να παρακολουθούνται για να διασφαλιστεί η πιο αποτελεσματική δόση και να ελαχιστοποιηθούν οι παρενέργειες. Για όσους είχαν αρκετές περιόδους της κατάθλιψης, η μακροχρόνια θεραπεία με το φάρμακο είναι το πιο αποτελεσματικό μέσο για την πρόληψη επαναλαμβανόμενων επεισοδίων.
 
Η συνταγογράφηση γιατρός θα παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τις πιθανές παρενέργειες και, στην περίπτωση της ΜΑΟ, διατροφικών και φαρμακευτική αγωγή περιορισμούς. Επιπλέον, άλλα συνταγογραφούμενα και over-the-counter φάρμακα ή συμπληρώματα διατροφής που χρησιμοποιούνται θα πρέπει να αναθεωρηθεί, διότι μερικοί μπορούν να αλληλεπιδρούν αρνητικά με την αντικαταθλιπτική φαρμακευτική αγωγή. Μπορεί να υπάρχουν περιορισμοί στη διάρκεια της εγκυμοσύνης.
 
Ψυχοθεραπεία
 
Σε ήπια έως μέτρια περιπτώσεις κατάθλιψης, η ψυχοθεραπεία είναι επίσης μια επιλογή θεραπείας. Μερικές βραχυπρόθεσμες (10 έως 20 την εβδομάδα) θεραπείες ήταν πολύ αποτελεσματικό σε πολλά είδη της κατάθλιψης. "Talking" θεραπείες βοηθούν τους ασθενείς να ενημερωθεί για τις και να επιλύσουν τα προβλήματά τους μέσω της λεκτικής δούναι και λαβείν με τον θεραπευτή. 
«Συμπεριφορική» θεραπείες βοηθούν τους ασθενείς να μάθουν νέες συμπεριφορές που οδηγούν σε μεγαλύτερη ικανοποίηση στη ζωή και "ξεμάθει" αντιπαραγωγικές συμπεριφορές. Η έρευνα έχει δείξει ότι δύο βραχυπρόθεσμες ψυχοθεραπείες, διαπροσωπικές και γνωστική-συμπεριφορική, είναι χρήσιμο για κάποιες μορφές της κατάθλιψης. Η διαπροσωπική θεραπεία προσπαθεί να αλλάξει τις διαπροσωπικές σχέσεις που προκαλούν ή επιδεινώνουν την κατάθλιψη. Γνωστική-συμπεριφορική θεραπεία βοηθά στην αλλαγή αρνητικές μορφές σκέψης και συμπεριφοράς που μπορεί να συμβάλλουν στην κατάθλιψη.
 
ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ επαναλαμβανόμενη κατάθλιψη
 
Ακόμα και όταν η θεραπεία είναι επιτυχής, η κατάθλιψη μπορεί να επανεμφανιστεί. Μελέτες δείχνουν ότι ορισμένες στρατηγικές θεραπείας είναι πολύ χρήσιμα σε αυτή την περίπτωση. Συνέχιση του αντικαταθλιπτικού φαρμάκου στην ίδια δόση που αντιμετωπίζεται με επιτυχία από το οξύ επεισόδιο μπορεί συνήθως να αποτρέψει επανάληψη. Μηνιαία διαπροσωπική ψυχοθεραπεία μπορεί να επιμηκύνει το χρόνο μεταξύ των επεισοδίων σε ασθενείς που δεν λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή.
 
Ο Δρόμος προς Healing
 
Αποκομίζουν τα οφέλη της θεραπείας αρχίζει με την αναγνώριση τα σημάδια της κατάθλιψης. Το επόμενο βήμα είναι να αξιολογηθούν από έναν εξειδικευμένο επαγγελματία. Παρά το γεγονός ότι η κατάθλιψη μπορεί να διαγνωστεί και να αντιμετωπίζονται από γιατρούς πρωτοβάθμιας φροντίδας, συχνά ο γιατρός θα παραπέμψει τον ασθενή σε έναν ψυχίατρο, ψυχολόγο, κοινωνικό λειτουργό κλινικές, ή άλλο επαγγελματία ψυχικής υγείας. Η θεραπεία είναι μια εταιρική σχέση μεταξύ των ασθενών και των παρόχων υγειονομικής περίθαλψης. Ένας ενημερωμένος καταναλωτής ξέρει θεραπευτικές επιλογές της και να συζητά τις ανησυχίες με το φορέα παροχής της, όπως αυτές προκύπτουν.
 
Εάν δεν υπάρχουν θετικά αποτελέσματα μετά από 2 έως 3 μήνες της θεραπείας, ή αν τα συμπτώματα επιδεινώνονται, να συζητήσουν μια άλλη προσέγγιση της θεραπείας με τον πάροχο. Να πάρει μια δεύτερη γνώμη από έναν άλλο για την υγεία ή επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί επίσης να είναι εντάξει.   

πηγή: http://www.athealth.com
http://psixologikosfaros.blogspot.com/2011/07/blog-post_8636.html

Τρίτη 3 Ιανουαρίου 2012

Προβλήματα ύπνου στα παιδιά και τους εφήβους

Γράφει η Ελένη Λαζαράτου
Παιδοψυχίατρος, Επίκουρη Καθηγήτρια Παν/μίου Αθηνών

Οι διαταραχές ύπνου στην παιδική ηλικία έχουν λιγότερο μελετηθεί απ’ ότι εκείνες των ενηλίκων.  Τα τελευταία χρόνια γίνεται μια προσπάθεια καταγραφής και ταξινόμησης.
Οι δυσκολίες στην μελέτη των προβλημάτων ύπνου στην παιδική ηλικία προέρχονται από το γεγονός ότι οι γονείς και συχνά οι ειδικοί, τις θεωρούν μεταβατικές που αργά ή γρήγορα θα ξεπεραστούν.  Το ίδιο το παιδί δεν παραπονείται και δεν ζητάει βοήθεια και θα πρέπει να περιμένουμε την εφηβεία για να εκφραστούν τα υποκειμενικά ενοχλήματα.
Έχει αποδειχθεί ότι ορισμένες από τις διαταραχές είναι πράγματι μεταβατικά φαινόμενα, αντιδραστικά προς το περιβάλλον ή συνδεόμενα με συναισθηματικές ή αναπτυξιακές φάσεις του παιδιού.  Η πρόγνωση  σ’ αυτή την περίπτωση είναι καλή και συνήθως αρκεί η τροποποίηση ορισμένων περιβαντολογικών συνθηκών για να μειωθούν οι επιπτώσεις στη ζωή του παιδιού και της οικογένειας.
Άλλες διαταραχές όμως είναι σοβαρότερες γιατί μειώνουν σημαντικά την λειτουργικότητα του παιδιού και τείνουν να εγκατασταθούν και να το συνοδεύσουν μέχρι την ενήλικη ζωή.
Πρέπει να τονισθεί η σημασία της διεπιστημονικής προσέγγισης στην διάγνωση και την αντιμετώπιση των προβλημάτων ύπνου στα παιδιά.  Παιδίατροι, πνευμονολόγοι, ωτορινολαρυγγολόγοι, οδοντίατροι, παιδονευρολόγοι, παιδοψυχίατροι, μπορούν να αντιμετωπίσουν μόνοι τους ή σε συνεργασία ή να παραπέμψουν σε ειδικευμένα κέντρα το παιδί με προβλήματα ύπνου.

Βρεφική ηλικία
Οι διαταραχές ύπνου στη βρεφική ηλικία είναι συνήθως καλής πρόγνωσης.  Δεν πρέπει εντούτοις να παραγνωρίζονται, κυρίως για τον εκνευρισμό και τα προβλήματα που δημιουργούν στην οικογένεια.
Οι ανάγκες του νεογέννητου σε ύπνο είναι 17 ώρες την ημέρα.  Τις πρώτες εβδομάδες οι φάσεις ύπνου – εγρήγορσης έχουν διάρκεια 3 – 4 ωρών και κατά συνέπεια είναι φυσιολογικό το μωρό να ξυπνά στη διάρκεια της νύχτας μέχρι το δεύτερο μήνα.  Γύρω στον τέταρτο μήνα αρχίζει να οργανώνεται μια εναλλαγή ημερησίου και νυχτερινού ύπνου που επαφίεται στις συνθήκες ζωής να σταθεροποιηθεί.  Στην ηλικία του ενός έτους, το παιδί έχει ανάγκη από 15 ώρες ύπνο και κοιμάται δύο φορές μέσα στην ημέρα.
Από μελέτη 200 φυσιολογικών παιδιών διαπιστώθηκε ότι την πρώτη περίοδο 4 ωρών μη διακοπτόμενου ύπνου την αποκτούν 70% σε ηλικία 3 μηνών, 15% σε ηλικία 6 μηνών και 10% σε ηλικία ενός έτους.  Δεν υπάρχει διαφορά φύλου σε σχέση με την ηλικία ομαλοποίησης του ύπνου αλλά τα αγόρια ξυπνούν συχνότερα από τα κορίτσια.  Ο αριθμός των νυχτερινών ξυπνημάτων δεν έχει σχέση με την διάρκεια του ημερησίου ύπνου, αν και η διάρκεια του νυχτερινού ύπνου μπορεί να είναι μειωμένη αν το βρέφος κοιμάται πολλές ώρες την ημέρα.
Γενικά είναι παραδεκτό ότι προσπάθειες ομαλοποίησης του ύπνου πρέπει να γίνουν ανάμεσα στον 4ο – 6ο μήνα της ζωής γιατί μετά γίνεται δυσκολότερο.
Η καταγραφή με βίντεο στο σπίτι και σε εργαστήρια ύπνου έδειξε ότι όλα τα βρέφη ξυπνάνε κατά τη διάρκεια της νύχτας, αλλά τα περισσότερα ξανακοιμούνται χωρίς να ενοχλήσουν τους γονείς τους.
Οι πραγματικές αϋπνίες κάνουν την εμφάνισή τους πολύ πρώιμα, ήδη από τις πρώτες μέρες της ζωής.  Οι περίοδοι ύπνου είναι πολύ σύντομες και διακόπτονται από κλάματα που δύσκολα σταματούν, μια κατάσταση που πολύ γρήγορα αλλάζει τη ζωή της οικογένειας.  Οι γονείς είναι υποχρεωμένοι να διακόψουν τον δικό τους ύπνο και να αφιερώσουν πολύ χρόνο προσπαθώντας να κάνουν το παιδί να ξανακοιμηθεί.  Το επόμενο πρωί τους βρίσκει κουρασμένους, εκνευρισμένους, με κακή απόδοση στην εργασία τους και με υπερβολικό άγχος.
Η αϋπνία του βρέφους μπορεί να οφείλεται σε ιδιοσυγκρασιακούς παράγοντες ή οργανικά αίτια π.χ. βρέφη που γεννήθηκαν πρόωρα παρουσιάζουν συχνότερα διαταραχές ύπνου.  Άλλοτε όμως αντανακλά τη δυσκολία της σχέσης με τη μητέρα.  Αϋπνίες παρατηρούνται σε περιόδους επιστροφής της μητέρας στην εργασία ή σε κάποιο άλλο αποχωρισμό.  Μπορεί επίσης να προέρχονται από υπερφόρτωση ερεθισμάτων που εμποδίζουν το βρέφος να χαλαρώσει και να κοιμηθεί.
Από τον δεύτερο χρόνο, η σημασία της αϋπνίας αλλάζει καθώς παρεμβαίνει το άγχος του αποχωρισμού: το «να πάει να κοιμηθεί» σημαίνει για το παιδί να μείνει μόνο του, να αποχωριστεί τη μητέρα του και να μείνει στο σκοτάδι με μόνη συντροφιά τις φαντασιώσεις του.  Έτσι, για να αφεθεί στον ύπνο έχει ανάγκη να περιτριγυρίζεται από αγαπημένα αντικείμενα (κουκλάκια, ζωάκια), να βυζαίνει το δάχτυλό του, να επαναλαμβάνει τις ίδιες κινήσεις και τελετουργίες που το απαλλάσσουν από το άγχος.

Προσχολική ηλικία
Οι αϋπνίες της προσχολικής ηλικίας παρουσιάζονται σαν συνέχεια των διαταραχών ύπνου της βρεφικής ζωής.  Το νήπιο ξυπνάει στη μέση της νύχτας, δυσκολεύεται να ξανακοιμηθεί και συνήθως καταφεύγει στο κρεβάτι των γονιών του. Μελέτες έχουν δείξει ότι τα μισά από τα νήπια 3 ετών που ξυπνούσαν τη νύχτα είχαν τα ίδια προβλήματα από τη γέννησή τους.  Αναπτυξιακά, το ξύπνημα τη νύχτα προηγείται της δυσκολίας του νηπίου να αποκοιμηθεί, που επίσης προηγείται της δυσκολίας του να πάει μόνο του στο κρεβάτι.
Οι γονείς που ανέφεραν προβλήματα ύπνου των παιδιών τους προσχολικής ηλικίας αντιμετώπιζαν και οι ίδιοι δυσκολίες από τότε που έγιναν γονείς.  Παρουσίαζαν νυχτερινά ξυπνήματα, πρώιμες εγέρσεις και δεν ήταν ξεκούραστοι την επόμενη μέρα .
Νυχτερινοί τρόμοι παρατηρούνται σε 3% παιδιών ηλικίας 18 μηνών έως 6 ετών.  Το παιδί χωρίς να ξυπνήσει ανασηκώνεται στο κάθισμά του και κοιτάζει έντρομο χωρίς πραγματικά να βλέπει.  Παρουσιάζει ταχύπνοια, ταχυκαρδία, ιδρώτα και φωνές πανικού.  Έχει δυσκολία να ξυπνήσει και αν καταφέρουμε να το ξυπνήσουμε κλαίει απαρηγόρητα, είναι σε σύγχυση και έχει δυσκολίες προσανατολισμού.  Το επόμενο πρωί υπάρχει πλήρης αμνησία του επεισοδίου.  Οι νυχτερινοί τρόμοι στα παιδιά δεν συνδέονται με την ύπαρξη αξιόλογης ψυχοπαθολογίας .  Συνήθως  βελτιώνονται και εξαφανίζονται με την ηλικία.
Οι εφιάλτες παρουσιάζονται αρκετά συχνά 10-50% σε παιδιά ηλικίας 3 – 6 ετών.  Το παιδί ξυπνάει φοβισμένο από τον ύπνο και διηγείται ένα άσχημο όνειρο.  Όταν διηγείται τον εφιάλτη είναι τελείως ξύπνιο και καλά προσανατολισμένο.  Το επόμενο πρωί επίσης μπορεί να διηγηθεί το άσχημο όνειρο που είδε.  Οι εφιάλτες συνδυάζονται με αγχώδη όνειρα και stress.  Οι τραυματικές εμπειρίες επίσης αυξάνουν τη συχνότητα και την ένταση των εφιαλτών.  Ο υψηλός πυρετός μπορεί να προκαλέσει εφιάλτες.  Οι εφιάλτες εύκολα διαφοροποιούνται από τους νυχτερινούς τρόμους.  Το παιδί μπορεί να διηγηθεί τον εφιάλτη και δεν έχει αμνησία του γεγονότος το επόμενο πρωί.  Στους νυχτερινούς τρόμους το παιδί παραμένει κοιμισμένο, δεν υπάρχει αναπαράσταση του περιεχομένου και το γεγονός καλύπτεται από αμνησία .
Στη  προσχολική ηλικία μπορεί να ξεκινήσει και η υπνοβασία.
Στο επεισόδιο υπνοβασίας το παιδί κάθεται ή περπατάει από 5 sec έως 30 min.  Όταν περπατάει το κάνει χωρίς σκοπό, έχει κακό συντονισμό των κινήσεων και δεν έχει προσανατολισμό.  Κινδυνεύει να χτυπήσει αν συναντήσει εμπόδια και είναι δύσκολο να ξυπνήσει.  Το επόμενο πρωί έχει αμνησία του επεισοδίου.  Τα επεισόδια υπνοβασίας είναι δύσκολο να προβλεφθούν.  Συμβαίνουν παροδικά και σχετίζονται με υπερβολική κούραση και stress.
Επεισόδια υπνοβασίας επέρχονται 60 – 120 min μετά την έλευση του ύπνου,.  15% των παιδιών 4 – 12 ετών παρουσιάζουν 1 επεισόδιο υπνοβασίας την εβδομάδα και 6% 1 – 4 επεισόδια την εβδομάδα.  Η συχνότητα ελαττώνεται κατά πολύ στην εφηβεία
Για να προφυλάξουμε το παιδί το δωμάτιο πρέπει να είναι αρκετά ασφαλές και χωρίς αντικείμενα που να μπορούν να το  τραυματίσουν.  Τα παράθυρα του σπιτιού πρέπει να είναι κλειστά και οι πόρτες κλειδωμένες.  Η απότομη διακοπή των υπνοβατικών επεισοδίων πρέπει να αποφεύγονται γιατί προκαλεί αύξηση της συγχυτικής  κατάστασης που βρίσκεται το παιδί.
Στο πέρασμα από τον ύπνο στην εγρήγορση συχνά παρατηρούνται παραμιλητό, μυϊκές κράμπες, τινάγματα, ρυθμικές κινήσεις του σώματος ή του κεφαλιού που αποτελούν παραλλαγές της φυσιολογικής συμπεριφοράς και όχι ενδείξεις ψυχοπαθολογίας.

Σχολική ηλικία
Η δυσκολία να πάνε για ύπνο αποτελεί το συχνότερο συναντώμενο πρόβλημα (27%) παιδιών ηλικίας 5 – 12 ετών.  Ακολουθούν η καθυστέρηση έλευσης του ύπνου (11,3%) και έγερση κατά τη διάρκεια της νύχτας (6,5%).  Προβλήματα πρωινής έγερσης και παράπονα κούρασης παρουσιάζουν 17% των παιδιών.  Μεταξύ των παιδιών που είχαν προβλήματα καθυστέρησης έλευσης ύπνου 80% παρουσίαζαν και αντίσταση να πάνε στο κρεβάτι. Ενώ τα προβλήματα έλευσης ύπνου συνδέονται με φόβους,  η αντίσταση  να πάει το παιδί στο κρεβάτι συνδέεται με ακανόνιστο ωράριο ύπνου, την μη ύπαρξη συγκεκριμένων κανόνων και την δυνατότητα του παιδιού να κοιμάται αλλού εκτός από το κρεβάτι του.  Αυτά τα παιδιά ξυπνούν αργότερα το πρωί και παραπονιούνται ότι είναι κουρασμένα.  Αποδεικνύεται η σημασία των ορίων και των κανόνων για την υγιεινή του ύπνου σ’ αυτή την ηλικία.
Στη σχολική ηλικία έχει την έναρξή του το σύνδρομο άπνοιας του ύπνου.
Η άπνοια του ύπνου ορίζεται σαν διακοπή της αναπνοής κατά τη διάρκεια του ύπνου που υπερβαίνει τα 10 sec.  Κατά μέσο όρο οι άπνοιες διαρκούν 30 – 40 sec ως 3 min.   Η συχνότερα παρατηρούμενη άπνοια είναι λόγω εμποδίου της αναπνοής και οφείλεται σε διογκωμένες αμυγδαλές ή αδενοειδείς εκβλαστήσεις και σπανιότερα σε υπερβολική παχυσαρκία ή υποθυρεοειδισμό. Κάθε άπνοια συνοδεύεται από ένα σύντομο ξύπνημα με σκοπό να επανεγκατασταθεί ικανοποιητικός αερισμός και οξυγόνωση.  Αυτά τα μικρο-ξυπνήματα μπορεί να συμβούν μέχρι 200 – 300 φορές σε μια νύχτα.  Ο ύπνος με αυτό τον τρόπο γίνεται ανήσυχος και ανεπαρκής.  Την επόμενη ημέρα το παιδί παραπονείται για κούραση και παρουσιάζει δυσκολίες στη συγκέντρωση προσοχής.  Η κακή σχολική επίδοση και τα προβλήματα συμπεριφοράς μπορεί να συνδέονται με το σύνδρομο άπνοιας του ύπνου.
Ο τριγμός των δοντιών οφείλεται σε στερεοτυπικές κινήσεις της γνάθου που προκαλούν σφίξιμο και τρίξιμο των δοντιών.  Συμβαίνει σε 50% των φυσιολογικών βρεφών την περίοδο της οδοντοφυΐας.  Βραχυχρόνια επεισόδια μπορούν επίσης να παρουσιαστούν στα νήπια.  Θεωρείται παθολογικό όταν εμφανίζεται μετά τα δέκα έτη.  Έντονοι και δυσάρεστοι ήχοι τη νύχτα προκαλούν πρόβλημα στην οικογένεια.  Συχνά δημιουργούνται οδοντιατρικά προβλήματα και οι οδοντίατροι είναι οι πρώτοι που καλούνται να παρέμβουν.  Οι αιτιολογικοί παράγοντες περιλαμβάνουν την μη σωστή εμφύτευση των δοντιών, νευρολογικές διαταραχές, ψυχολογικό stress και συναισθηματική ένταση
Οι συνήθεις αϋπνίες της σχολικής ηλικίας αντιμετωπίζονται με συμβουλευτική γονέων με σκοπό τη βελτίωση της υγιεινής του ύπνου.  Το τακτικό πρόγραμμα ωραρίων ύπνου – έγερσης, ο περιορισμός του παιδιού να κοιμάται μόνο στο κρεβάτι του, η προσοχή στις αλλαγές του περιβάλλοντος (μείωση των θορύβων, σταθερή θερμοκρασία), η αποφυγή διεγερτικών ουσιών (σοκολάτα, κόκα-κόλα), βοηθούν στην αποκατάσταση των διαταραχών ύπνου .
Στο σύνδρομο άπνοιας του ύπνου λόγω εμποδίου της αναπνοής η θεραπεία είναι χειρουργική.  Η επέμβαση συνίσταται στην αφαίρεση των αδενοειδών εκβλαστήσεων ή των αμυγδαλών ενώ σε βαρύτερες περιπτώσεις προτείνονται άλλες επεμβάσεις κυρίως πλαστικής χειρουργικής.

Εφηβεία
Από νευροφυσιολογική άποψη η οργάνωση του ύπνου στην εφηβεία ολοκληρώνεται και ταυτίζεται με εκείνη του ενήλικα.  Η συνολική διάρκεια του ύπνου ελαττώνεται για να φθάσει το 8ωρο στην ηλικία των 16 ετών.
Ενώ οι διαταραχές ύπνου, όπως προκύπτει από επιδημιολογικές μελέτες, είναι συχνές στην εφηβεία, σπάνια οι έφηβοι ζητάνε βοήθεια γι’ αυτές.
Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι οι μισοί περίπου μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης αναφέρουν προβλήματα ύπνου, τα οποία είναι πιο σοβαρά για τα κορίτσια απ’ ότι για τα αγόρια.  Όσον αφορά τη σχολική επιτυχία και τη σχέση της με τα προβλήματα ύπνου το αποτέλεσμα μιας μεγάλης μελέτης με δείγμα 3.000 μαθητών έδειξε ότι οι χειρότεροι μαθητές κοιμούνται λιγότερο απ’ ότι οι καλύτεροι.
Σ’ αυτή την περίοδο της ζωής, οι ανάγκες ύπνου έρχονται σε αντίθεση με τις εκπαιδευτικές  απαιτήσεις και την αυξημένη δραστηριότητα, με αποτέλεσμα να διακόπτεται η κανονικότητα ύπνου – εγρήγορσης και να ελαττώνεται ο συνολικός χρόνος ύπνου.
Ο τρόπος ζωής των εφήβων τους προσανατολίζει σε ξενύχτια είτε λόγω διαβάσματος είτε λόγω διασκέδασης, έτσι ώστε να παρουσιάζουν καθυστέρηση στην επέλευση του ύπνου και καθυστέρηση του πρωινού ξυπνήματος.  Παρατηρούνται επίσης αϋπνίες δευτερογενείς στη χρήση ψυχοτρόπων ουσιών, αλκοόλ ή καπνού, συχνών σ’ αυτή την ηλικία.
Σημαντική για την θεραπευτική αντιμετώπιση των διαταραχών του ύπνου στην εφηβεία είναι η πρόληψη και η καλή υγιεινή του ύπνου.  Η ψυχοσυναισθηματική ισορροπία του εφήβου και η ισορροπία των διαπροσωπικών σχέσεων είναι στοιχεία απαραίτητα για την ομαλή λειτουργία του ύπνου.

Πηγή: http://www.paidiatriki.gr/index.php?option=com_zoo&task=item&item_id=239&category_id=21&Itemid=257

Σάββατο 24 Δεκεμβρίου 2011

Κρίση πανικού: όταν το άγχος σε αρρωσταίνει

Έρχεται απρόσκλητη και συνήθως χωρίς φανερή αιτία. Τα συμπτώματά της θυμίζουν σοβαρές παθήσεις, απειλητικές για τη ζωή. Η κρίση πανικού είναι μια κραυγή για βοήθεια που σωματοποιείται. Διάβασε τι την προκαλεί και πώς θα την αντιμετωπίσεις.
 
Εκεί που είσαι μια χαρά, ξαφνικά δεν μπορείς να πάρεις ανάσα και τα πόδια σου δεν σε κρατάνε. Ζαλίζεσαι, τρομάζεις και αυτό κάνει τα πράγματα χειρότερα. Νιώθεις ότι χάνεις τον έλεγχο, νομίζεις ότι έχεις πάθει καρδιακή προσβολή και ότι θα πεθάνεις. Η αλήθεια είναι ότι τον τελευταίο καιρό είχες περισσότερο στρες, αλλά δεν περίμενες να σου συμβεί κάτι τέτοιο.

Η κρίση πανικού μπορεί να σε βρει οπουδήποτε και επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα της καθημερινότητάς σου. Μπορεί σε όλη τη ζωή σου να έχεις μόνο μια ή δυο κρίσεις πανικού και να μην χρειαστεί να ασχοληθείς ξανά με το θέμα.
 
Αν όμως η κρίση πανικού είναι... τακτικός επισκέπτης στη ζωή σου, ίσως έχεις μια χρόνια κατάσταση που ονομάζεται διαταραχή  πανικού και χαρακτηρίζεται από αιφνίδια και απρόσμενα επεισόδια έντονου φόβου και άγχους.
 
Πότε συμβαίνει

Μπορεί να συμβεί οπουδήποτε και οποτεδήποτε: ενώ οδηγείς, ενώ περπατάς στο δρόμο, σε ένα meeting, όταν είσαι για ψώνια, ακόμα και όταν κάθεσαι στον καναπέ για να ξεκουραστείς μετά από μια δύσκολη μέρα. Συνήθως η πρώτη κρίση εμφανίζεται μεταξύ 20 και 40 ετών, χωρίς αυτό να αποκλείει και άλλες ηλικίες. Τον τελευταίο καιρό, όπως δείχνουν σχετικές έρευνες, οι ψυχοπιεστικές συνθήκες που ζούμε έχουν αυξήσει τη συχνότητα εμφάνισης κρίσεων πανικού.
 
Τα συμπτώματα
 
Για να διαγνώσουν οι ειδικοί ότι έχεις κρίση πανικού πρέπει να εμφανίζεις τουλάχιστον 4 από τα παρακάτω συμπτώματα, τα οποία θα παρουσιαστούν ξαφνικά και θα κορυφωθούν σε μια χρονική περίοδο περίπου δέκα λεπτών:
- Αίσθηση επικείμενου θανάτου
- Ταχυκαρδία
- Εφίδρωση
- Δύσπνοια και αίσθημα ασφυξίας
- Ρίγη ή εξάψεις
- Ναυτία
- Κοιλιακούς πόνους
- Πόνος στο στήθος
- Πονοκέφαλος
- Ζαλάδα, αστάθεια
- Αδυναμία και τάση λιποθυμίας
- Αίσθηση πνιγμού
- Δυσκολία κατάποσης
- Δυσφορία
- Μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα στα χέρια
- Απώλεια επαφής με την πραγματικότητα
 
Γιατί το παθαίνεις

Δεν είναι γνωστές οι ακριβείς αιτίες που προκαλούν μια κρίση πανικού. Ωστόσο, παράγοντες που μπορεί να αυξήσουν την πιθανότητα να πάθεις κρίση είναι:
- Το οικογενειακό ιστορικό (αν και κάποιος άλλος από την οικογένειά σου παθαίνει κρίσεις)
- Το στρες για μεγάλο χρονικό διάστημα
- Ο θάνατος ή η ασθένεια κάποιου αγαπημένου προσώπου
- Μεγάλες αλλαγές στη ζωή, όπως ένα διαζύγιο ή η απόκτηση ενός παιδιού
- Ένα τραυματικό γεγονός, όπως ένα ατύχημα ή μια ασθένεια 
 
Και μετά τι;

Μετά από μια κρίση πανικού το πιο πιθανό είναι να νιώθεις εξουθενωμένος. Το χειρότερο όμως είναι ότι μπορεί να φοβάσαι επίμονα ότι θα έρθει η ώρα που θα πάθεις μια νέα κρίση. Αυτό μπορεί να σε κάνει να αποφεύγεις να βγεις από το σπίτι ή να βρεθείς σε πολυσύχναστα μέρη (αγοραφοβία), γιατί κανένας χώρος δεν σου φαίνεται αρκετά ασφαλής. Ο φόβος αυτός από μόνος του είναι αρκετός για να προκαλέσει νέα κρίση.
 
Πότε να δεις γιατρό

Επειδή τα συμπτώματα της κρίσης πανικού μοιάζουν με αυτά άλλων σοβαρών προβλημάτων υγείας, όπως το έμφραγμα του μυοκαρδίου και το εγκεφαλικό επεισόδιο, είναι σημαντικό να πάρεις τη γνώμη του γιατρού για να αποκλείσεις την ύπαρξη κάποιας οργανικής πάθησης. Αν τελικά έχεις κρίση πανικού, ο γιατρός θα σου δώσει την κατάλληλη θεραπεία.
 
Πώς αντιμετωπίζεται

Τα καλά νέα είναι ότι η διαταραχή πανικού μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Υπάρχουν φάρμακα και ψυχοθεραπευτικές μέθοδοι που θα σε βοηθήσουν να ελέγξεις ή ακόμα και να απαλλαγείς από το πρόβλημα. Τα φάρμακα λειτουργούν ταχύτερα, ενώ η ψυχοθεραπεία είναι εξίσου αποτελεσματική αλλά με πιο αργούς ρυθμούς. Συνήθως πάντως συστήνονται και οι δύο μορφές θεραπείας ταυτόχρονα.
 
Επιπλοκές

Αν η διαταραχή δεν θεραπευτεί μπορεί να καταλήξει σε σοβαρές επιπλοκές που θα επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα της ζωής σου. Μερικές από αυτές είναι:
- Η ανάπτυξη ειδικών φοβιών, όπως ο φόβος της οδήγησης ή ο φόβος να βγει κανείς από το σπίτι
- Η αποφυγή κοινωνικών εκδηλώσεων
- Προβλήματα στη δουλειά ή το σχολείο
- Κατάθλιψη
- Αυξημένος κίνδυνος αυτοκτονίας ή αυτοκτονικές σκέψεις
- Κατάχρηση αλκοόλ ή άλλων ουσιών
- Οικονομικά προβλήματα 


    πηγή: http://psixologikosfaros.blogspot.com/2011/11/blog-post_27.html

Δευτέρα 12 Δεκεμβρίου 2011

ΠΕΝΘΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ.ΟΤΑΝ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΧΑΝΕΙ ΤΟΝ ΓΟΝΙΟ ΤΟΥ…









Η διαδικασία του πένθους και οι διάφοροι μηχανισμοί της είναι παρόμοιοι στα παιδιά και στους ενηλίκους. Τα παιδιά περνούν από τα ίδια στάδια και επηρεάζονται απ’ τους ίδιους παράγοντες και τις ίδιες συνθήκες όπως και οι ενήλικοι αλλά με κάποιες σημαντικές διαφορές, οι οποίες αφορούν κυρίως τον τρόπο που αντιλαμβάνονται τα παιδιά την έννοια του θανάτου και τα συναισθήματα που ακολουθούν σε σχέση με τους ενηλίκους π.χ. για τα παιδιά το αίσθημα της διάρκειας διαφέρει από τους ενηλίκους και έτσι το να αποδεχτούν και να ξεπεράσουν μια απώλεια χρειάζεται πολύ χρόνο.

Η πιο οδυνηρή κατάσταση που μπορεί να βιώσει ένα παιδί είναι ο θάνατος ενός γονιού. Τα περισσότερα παιδιά νιώθουν σαν να έχει έρθει η συντέλεια του κόσμου. Τα συναισθήματα είναι τα ίδια είτε ο θάνατος είναι αναμενόμενος είτε είναι απρόσμενος. Είναι πολύ δύσκολο να καθορίσουμε σε ποια ηλικία ένα παιδί αντιλαμβάνεται την έννοια του θανάτου και την ακόλουθη διεργασία του πένθους. Οσον αφορά στο βρέφος ως 6 μηνών η απώλεια της μητέρας δεν μπορούμε να πούμε ότι ακολουθείται από πένθος με την ακριβή έννοια του όρου. Το βρέφος παρουσιάζει σημάδια απελπισίας, αλλά μπορεί να προσαρμοστεί σε ένα κατάλληλο υποκατάστατο. Από 6 μηνών κάθε παρατεταμένος χωρισμός έχει άμεσες επιπτώσεις. Μετά από μια φάση διαμαρτυρίας, επανάστασης, θυμού, που μπορεί να διαρκέσει πολλές εβδομάδες, επικρατεί μια κατάσταση απελπισίας, αποτραβήγματος, απάθειας, με μονότονο κλάμα. Η διάρκεια και η ένταση των διαφόρων εκδηλώσεων που παρουσιάζει το παιδί από 6 ως 18 μηνών μετά τον χωρισμό – εξαφάνιση της μητέρας του, ποικίλουν υπερβολικά ανάλογα με το αν θα του δοθεί ή όχι ένα υποκατάστατο και ανάλογα με το αν το υποκατάστατο αυτό θα καταλάβει ή όχι την απόγνωσή του και θα ανταποκριθεί σ’ αυτήν. Η αναστάτωση είναι, γενικά, τόσο μεγαλύτερη όσο η διάρκεια ανάμεσα στην απώλεια της μητέρας και στην πιθανή επένδυση ενός υποκατάστατου παρατείνεται.

Τα παιδιά λόγω της ηλικίας και του σταδίου συναισθηματικής και πνευματικής ανάπτυξης στο οποίο βρίσκονται, δυσκολεύονται ιδιαίτερα να καταλάβουν τι ακριβώς συμβαίνει όταν πεθαίνει ο γονιός τους. Γι’ αυτό δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε λέξεις όπως: «έφυγε», «κοιμήθηκε» ή «χάθηκε» γιατί τα παιδιά είναι πολύ πιθανό να μπερδευτούν. Είναι πολύ σημαντικό να είμαστε απόλυτα ειλικρινείς μαζί τους, ούτως ώστε να κατανοήσουν την κατάσταση πιο γρήγορα και να την ξεπεράσουν. Τα παιδιά είναι απαραίτητο να πενθήσουν τον θάνατο του αγαπημένου τους προσώπου εγκαίρως διαφορετικά θα γίνουν πολύ ευάλωτοι ως ενήλικοι και θα έχουν προδιάθεση να παρουσιάσουν κατάθλιψη.

Τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα που παρουσιάζει ένα παιδί σε περίοδο πένθους είναι οι διαταραχές της προσοχής, πτώση της σχολικής αποδοτικότητας, διαταραχές στην ομιλία, τικ, απάθεια και διάφορες φοβίες, όπως φόβο μοναξιάς, σκοταδιού, ξένων, κ.λ.π. Επίσης είναι πιθανό να παρουσιάσει παλινδρομήσεις στην συμπεριφορά, δηλαδή να επανέρχεται σε προηγούμενα στάδια της εξέλιξής του. Τέλος, το παιδί έχει την τάση να ενσωματώνει τον θάνατο στα παιχνίδια του ή να σκοτώνει μικρά έντομα. Αυτό είναι αντίδραση στον φόβο που νιώθει· όσο περισσότερο φοβάται, τόσο περισσότερο προσπαθεί να σκοτώσει.

Όταν το παιδί αρχίζει να δέχεται την ιδέα του θανάτου του γονιού του νιώθει φόβο, θυμό, ενοχή. Συχνά τα παιδιά νιώθουν ένοχή και ότι τα ίδια είναι υπεύθυνα για τον θάνατο του γονιού τους. Μπορεί ακόμη να νομίσει το παιδί πως του αξίζει και του ίδιου να πεθάνει· αυτή η ευχή συνδυάζει την τιμωρία του και την επιθυμία του να συναντήσει τον νεκρό. Μερικές φορές νιώθουν φόβο ότι θα πεθάνει και ο γονιός που ζει. Ή νιώθουν εγκαταλελειμμένα επειδή ο γονιός που ζει είναι κλεισμένος στον εαυτό του και δεν ασχολείται μαζί τους. Είναι φυσιολογικό και αυτό το συναίσθημα, το οποίο σιγά-σιγά θα μειωθεί σε ένταση λόγω της καθημερινότητας και τον χρόνο που περνάει. Είναι φυσιολογικό να νιώθει το παιδί θυμό για τον γονιό που ζει και να είχε πεθάνει αυτός στην θέση του. Όταν πεθαίνει κάποιος δικός μας τείνουμε να τον  εξιδανικεύουμε και να θυμόμαστε μόνο τις καλές στιγμές.

Στα παιδιά, όπως και στους ενηλίκους, όταν αναστέλλεται η ομαλή διεργασία της θλίψης προκύπτουν συμπτώματα παθολογικού πένθους. Τα πιο συνηθισμένα είναι το υπερβολικό κλάμα, η επιθετική συμπεριφορά, τάση για κλοπή, κακή επίδοση στο σχολείο διαταραχές ύπνου και φαγητού, ενούρηση, εγκόπριση, κ.α. Ιδίως τα παιδιά πρέπει να ενθαρρύνονται να συζητούν για τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους. Αν προσπαθούν να ξεφύγουν από αυτά ή τα καταπιέζουν, θα υποφέρουν για πολύ περισσότερο καιρό και ίσως να μην ξεπεράσουν ποτέ τον πόνο τους.

Με σκοπό να διευκολύνει τη φυσιολογική διεργασία του θρήνου, η «Μέριμνα» (Εταιρία για τη Φροντίδα Παιδιών και Οικογενειών στην Αρρώστια και το Θάνατο), οργάνωσε Συμβουλευτικό Κέντρο το οποίο στηρίζει παιδιά και εφήβους που βιώνουν σημαντική απώλεια στη ζωή τους, εξαιτίας θανάτου ή απειλητικής για τη ζωή αρρώστιας ενός αγαπημένου προσώπου. Το Συμβουλευτικό Κέντρο στελεχώνεται από εξειδικευμένους ψυχολόγους, που μέσω ειδικών τεχνικών και παρεμβάσεων σε ατομικό, οικογενειακό και ομαδικό επίπεδο, αποσκοπούν στη διευκόλυνση της φυσιολογικής διεργασίας του θρήνου στο παιδί και την οικογένεια.

Τα παιδιά χρειάζονται ειλικρινείς απαντήσεις σε όλες τις ερωτήσεις που αφορούν τον θάνατο. Πρέπει να ενθαρρύνονται να εκφράζουν αυτό που νιώθουν και να μην κρίνονται για αυτό. Έχουν κάθε δικαίωμα να κρατούν ζωντανές τις αναμνήσεις τους μαθαίνοντας έτσι να ζουν με αυτές και να κρατάνε με την σκέψη αλλά και την καρδιά τους  για πάντα ζωντανό κοντά τους τον αγαπημένο τους γονιό.




 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΠΟΥΦΑΛΗ ΕΥΤΥΧΙΑ
 ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ-ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ
ειδικευμένη στις μαθησιακές δυσκολίες-δυσλεξία
effie.boufali@yahoo.gr





Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...